Yeterlilikler: Kariyerinizde Yükselişin Anahtarı ve Geleceğinizi Şekillendirme Rehberi

Günümüzün hızla değişen iş dünyasında, bireylerin sürekli olarak kendilerini geliştirmesi ve yeni beceriler kazanması kaçınılmaz bir gereklilik haline gelmiştir. Bu bağlamda, yeterlilikler kavramı, hem bireysel kariyer hedeflerine ulaşmada hem de kurumsal başarıda kritik bir rol oynamaktadır. Peki, yeterlilikler tam olarak nedir, neden önemlidir ve bu alanda kendinizi nasıl geliştirebilirsiniz? Bu kapsamlı rehberde, yeterliliklerinizi anlamanıza, geliştirmenize ve kariyerinizde yeni zirvelere ulaşmanıza yardımcı olacak tüm detayları bulacaksınız.

Yeterlilik, bir bireyin belirli bir görevi, işi veya rolü başarıyla yerine getirebilmesi için gerekli olan bilgi, beceri, tutum ve davranışların bütünüdür. Bu, sadece teknik bilgileri değil, aynı zamanda problem çözme, iletişim kurma, ekip çalışması gibi soft becerileri de kapsar. İşverenler, adayların sadece diplomalarına değil, aynı zamanda sahip oldukları bu somut yeterliliklere de büyük önem vermektedir. Dolayısıyla, kariyer yolculuğunuzda ilerlemek ve rekabet avantajı sağlamak için hangi yeterliliklere sahip olmanız gerektiğini bilmek ve bu alanda kendinizi sürekli olarak donatmak büyük önem taşır.

Bu rehberde, yeterliliklerin çeşitlerini, kariyerinizdeki önemini, bu becerileri nasıl kazanabileceğinizi ve uluslararası standartlarda tanınan yeterlilik belgelerinin faydalarını detaylı bir şekilde ele alacağız. Amacımız, okuyucularımıza kendi potansiyellerini keşfetmeleri ve iş hayatında daha güçlü bir konuma gelmeleri için gerekli bilgiyi sunmaktır. Unutmayın, sürekli öğrenme ve gelişim, günümüz dünyasının birincil şartıdır ve yeterlilikler bu sürecin merkezinde yer alır.

Yeterliliklerin Kariyerinizdeki Rolü ve Önemi

Kariyerinizde ilerlemek, sadece mevcut pozisyonunuzda iyi performans göstermekle sınırlı değildir; aynı zamanda geleceğe yönelik adımlar atmayı ve değişen iş piyasası koşullarına uyum sağlamayı da gerektirir. İşte tam bu noktada, yeterlilikler bireylerin kariyer basamaklarını tırmanmasında temel bir taş oluşturur. Bir bireyin sahip olduğu yeterlilikler, onun sadece mevcut işini ne kadar iyi yapabileceğini değil, aynı zamanda potansiyelini, öğrenme kapasitesini ve zorluklar karşısındaki adaptasyon yeteneğini de gösterir. İşverenler, belirli bir pozisyon için en uygun adayı seçerken, adayın sadece özgeçmişindeki unvanlara veya deneyim yıllarına değil, aynı zamanda o işi başarıyla yapmasını sağlayacak bilgi, beceri ve tutum setine yani yeterliliklerine bakarlar.

Örneğin, bir yazılım geliştirici pozisyonu için sadece programlama dillerini bilmek yeterli değildir. Aynı zamanda problem çözme, analitik düşünme, detaylara dikkat etme, ekip içinde etkili iletişim kurma ve proje yönetimi gibi yeterliliklere de sahip olması beklenir. Bu beceriler, adayın projeleri zamanında ve eksiksiz tamamlamasını, takım arkadaşlarıyla uyumlu çalışmasını ve olası sorunlara yaratıcı çözümler bulmasını sağlar. Bu nedenle, kariyer hedeflerinize ulaşmak için hangi yeterliliklere odaklanmanız gerektiğini belirlemek, stratejik bir kariyer planlamasının ilk adımıdır.

Ayrıca, teknolojik gelişmeler ve küresel ekonomik değişimler, iş dünyasını sürekli olarak dönüştürmektedir. Bu dönüşüm, bazı mesleklerin ortadan kalkmasına veya dönüşmesine neden olurken, yenilerinin ortaya çıkmasına da yol açmaktadır. Bu dinamik ortamda ayakta kalabilmek ve rekabetçi kalabilmek için bireylerin sürekli olarak yeni yeterlilikler edinmesi veya mevcut yeterliliklerini güncel tutması gerekmektedir. Örneğin, yapay zeka ve otomasyonun yaygınlaşmasıyla birlikte, veri analizi, makine öğrenimi ve dijital pazarlama gibi alanlardaki yeterlilikler daha da önem kazanmıştır. Bu nedenle, kariyeriniz boyunca öğrenmeye açık olmak ve kendinizi sürekli olarak geliştirmek, sadece bugünün değil, yarının da iş gücü piyasasında söz sahibi olmanızı sağlayacaktır. Sahip olduğunuz yeterlilikler, sizi işverenler için daha cazip hale getirmenin yanı sıra, kendi işinizi kurma veya mevcut işinizde daha fazla sorumluluk alma konularında da size güç katacaktır.

Farklı Yeterlilik Türleri ve Örnekleri

Yeterlilikler, geniş bir yelpazede incelenebilir ve genellikle üç ana kategoriye ayrılır: temel yeterlilikler, mesleki yeterlilikler ve stratejik yeterlilikler. Her bir kategori, bireyin iş hayatındaki farklı yönlerini kapsar ve başarı için gereklidir.

Temel Yeterlilikler

Temel yeterlilikler, herhangi bir meslekte veya pozisyonda başarılı olmak için gerekli olan, evrensel kabul görmüş becerilerdir. Bunlar genellikle:

• İletişim Becerileri: Yazılı ve sözlü olarak kendini açık ve etkili bir şekilde ifade edebilme, dinleme ve anlama yeteneği. Bu, hem iş arkadaşları hem de müşterilerle etkili ilişkiler kurmanın temelini oluşturur.
• Problem Çözme ve Analitik Düşünme: Karmaşık sorunları tanımlama, analiz etme ve yaratıcı çözümler üretme yeteneği. Bu, karşılaşılan zorlukların üstesinden gelmede kritik öneme sahiptir.
• Takım Çalışması: Ortak bir hedefe ulaşmak için başkalarıyla uyumlu ve işbirlikçi bir şekilde çalışma becerisi.
• Eleştirel Düşünme: Bilgiyi sorgulama, değerlendirme ve mantıksal sonuçlara varma yeteneği.
• Zaman Yönetimi: Görevleri önceliklendirme, planlama ve verilen sürede tamamlama becerisi.
• Dijital Okuryazarlık: Temel bilgisayar becerileri, interneti etkili kullanma ve dijital araçlardan faydalanma yeteneği.

Mesleki Yeterlilikler

Mesleki yeterlilikler, belirli bir meslek grubuna özgü olan, o mesleği icra etmek için gereken teknik bilgi ve becerileri ifade eder. Bunlar, mesleki eğitimler, sertifikalar veya deneyim yoluyla kazanılır. Örneğin:

• Yazılım Geliştirme: Belirli programlama dillerine (Python, Java, C++) hakimiyet, algoritma bilgisi, veritabanı yönetimi.
• Finansal Analiz: Finansal tabloları okuma ve yorumlama, bütçeleme, yatırım analizi, risk yönetimi.
• Pazarlama: Dijital pazarlama stratejileri, SEO, SEM, sosyal medya yönetimi, içerik pazarlaması.
• Sağlık Hizmetleri: Tıbbi prosedürleri uygulama, hasta bakımı, teşhis ve tedavi yöntemleri bilgisi.
• Mühendislik: Belirli mühendislik alanlarına (inşaat, makine, elektrik) özgü tasarım, analiz ve uygulama becerileri.

Stratejik Yeterlilikler

Stratejik yeterlilikler, genellikle liderlik, yönetim ve uzun vadeli planlama ile ilgili üst düzey becerilerdir. Bu yeterlilikler, bireyin bir organizasyonun genel hedeflerine katkıda bulunmasını sağlar.

• Liderlik: Ekipleri motive etme, yönlendirme ve ilham verme becerisi.
• Stratejik Planlama: Uzun vadeli hedefler belirleme ve bu hedeflere ulaşmak için yol haritaları oluşturma.
• Değişim Yönetimi: Organizasyonel değişim süreçlerini yönetme ve çalışanları bu sürece dahil etme.
• İş Geliştirme: Yeni iş fırsatları yaratma, pazar analizi yapma ve büyüme stratejileri geliştirme.
• Finansal Yönetim: Şirketin finansal kaynaklarını etkin bir şekilde yönetme ve karlılığı artırma.

Bu yeterlilik türlerinin her biri, bireyin iş hayatındaki farklı aşamalarında ve farklı rollerde başarıya ulaşması için önemlidir. Bir kariyer planlaması yaparken, hem temel hem de mesleki yeterliliklerinizi güçlendirirken, aynı zamanda kariyerinizin ilerleyen aşamalarında ihtiyaç duyabileceğiniz stratejik yeterlilikleri de göz önünde bulundurmalısınız. Bu kapsamlı yaklaşım, sizi her zaman bir adım öne taşıyacaktır.

Yeterliliklerinizi Geliştirme Yolları

Sahip olduğunuz yeterlilikler kariyerinizin temelini oluşturur ve bu yeterlilikleri sürekli olarak geliştirmek, iş dünyasındaki rekabet gücünüzü artırmanın en etkili yoludur. Gelişim süreci, sadece teknik becerileri değil, aynı zamanda kişisel ve sosyal becerileri de kapsar. İşte yeterliliklerinizi geliştirmek için izleyebileceğiniz bazı yöntemler:

Eğitim ve Öğrenme Fırsatları

En bilinen ve etkili gelişim yollarından biri eğitimdir. Bu, üniversite eğitimi, meslek yüksekokulları, sertifika programları, online kurslar (MOOCs), atölye çalışmaları ve seminerler gibi çeşitli biçimlerde olabilir.

• Online Eğitim Platformları: Coursera, Udemy, edX, Khan Academy gibi platformlar, geniş bir konu yelpazesinde yüzlerce kurs sunar. Bu kurslar genellikle uygun fiyatlıdır ve kendi hızınızda öğrenme imkanı sunar.
• Sertifika Programları: Belirli bir alanda uzmanlaşmak istiyorsanız, ilgili meslek odaları veya eğitim kurumları tarafından sunulan sertifika programlarına katılmak, hem bilgi birikiminizi artırır hem de bu alanda yetkinliğinizi kanıtlamanıza yardımcı olur.
• Üniversite ve Yüksek Lisans Eğitimleri: Daha derinlemesine bilgi ve akademik bir kariyer hedefliyorsanız, lisans veya yüksek lisans programları ideal bir seçenektir.
• Sektörel Yayınlar ve Araştırmalar: Alanınızdaki güncel gelişmeleri takip etmek için sektörel dergileri, yayınları ve araştırma makalelerini düzenli olarak okumak da önemlidir.

Pratik Deneyim Kazanma

Teorik bilginizi pratiğe dökmek, öğrendiklerinizi pekiştirmenin ve yeni beceriler geliştirmenin en iyi yoludur. Bu, stajlar, gönüllülük çalışmaları, projelerde yer alma veya mevcut işinizde yeni sorumluluklar üstlenme yoluyla olabilir.

• Stajlar: Öğrenciler veya kariyer değiştirmek isteyenler için stajlar, gerçek iş ortamını deneyimleme ve sektördeki profesyonellerle tanışma fırsatı sunar.
• Gönüllülük: Gönüllü olarak çalışmak, hem topluma fayda sağlamanın hem de yeni beceriler edinmenin harika bir yoludur. Bir sivil toplum kuruluşunda proje yönetimi, iletişim veya etkinlik organizasyonu gibi alanlarda gönüllü olabilirsiniz.
• Proje Tabanlı Çalışmalar: Kendi kişisel projelerinizi başlatmak veya mevcut projelerde gönüllü olarak yer almak, problem çözme ve takım çalışması gibi becerilerinizi geliştirmenize olanak tanır.
• Görev Rotasyonu ve Yeni Sorumluluklar: Mevcut işinizde farklı departmanlarda görev almak veya yeni sorumluluklar üstlenmek, farklı beceriler kazanmanızı ve iş süreçlerini daha geniş bir perspektiften görmenizi sağlar.

Mentorluk ve Networking

Kariyer yolculuğunuzda size rehberlik edecek mentorlar bulmak ve profesyonel ağınızı genişletmek, gelişim sürecinizi hızlandırabilir.

• Mentorluk: Sektöründe deneyimli birinden mentorluk almak, kariyer hedeflerinizi netleştirmenize, zorluklarla başa çıkmanıza ve doğru kararlar almanıza yardımcı olur.
• Networking Etkinlikleri: Sektörel konferanslara, seminerlere ve iş etkinliklerine katılarak yeni insanlarla tanışmak, iş fırsatlarını keşfetmenizi ve sektördeki güncel trendler hakkında bilgi edinmenizi sağlar.
• Online Profesyonel Ağlar: LinkedIn gibi platformları aktif olarak kullanarak profesyonel çevrenizi genişletebilir, sektördeki gelişmelerden haberdar olabilir ve potansiyel işverenlerle bağlantı kurabilirsiniz.

Yeterliliklerinizi geliştirmek, tek seferlik bir çaba değil, sürekli bir süreçtir. Bu süreci bilinçli bir şekilde yöneterek, iş hayatınızda hem kişisel tatmin hem de profesyonel başarı elde edebilirsiniz.

Mesleki Yeterlilik Belgeleri ve Kariyerinize Katkıları

Günümüz iş piyasasında, sadece bilgi ve becerilere sahip olmak yeterli değildir; bu bilgi ve becerilerin resmi olarak belgelendirilmesi de giderek daha fazla önem kazanmaktadır. Yeterliliklerin belgelenmesi, bireylerin yetkinliklerini işverenlere kanıtlamalarına yardımcı olurken, kariyerlerinde de önemli avantajlar sağlar. Mesleki yeterlilik belgeleri, belirli bir iş kolunda veya meslekte gerekli olan bilgi, beceri ve yetkinliklere sahip olduğunuzu gösteren resmi dokümanlardır.

Bu belgeler, genellikle ulusal veya uluslararası düzeyde tanınan kurumlar tarafından yapılan sınavlar veya değerlendirmeler sonucunda verilir. Örneğin, belirli bir yazılım dili için sertifika almak, o dilde ne kadar yetkin olduğunuzu kanıtlar. Benzer şekilde, proje yönetimi alanındaki PMP (Project Management Professional) gibi sertifikalar, küresel çapta tanınan ve proje yöneticilerinin sahip olması gereken üst düzey yeterlilikleri simgeleyen belgelerdir.

Mesleki Yeterlilik Belgelerinin Faydaları

Mesleki yeterlilik belgeleri, bireylere ve işverenlere çeşitli faydalar sunar:

• İş Bulma ve Kariyer İlerlemesi: Bu belgeler, özgeçmişinizi güçlendirir ve iş başvurularınızda sizi diğer adaylardan ayırır. İşverenler, sertifikalı adayları genellikle daha güvenilir ve nitelikli bulurlar. Bu da iş bulma şansınızı artırır ve kariyerinizde terfi almanıza yardımcı olabilir.
• Yetkinlik Kanıtı: Belgeler, sahip olduğunuz bilgi ve becerilerin somut bir kanıtıdır. Bu, özellikle yeni mezunlar veya kariyer değiştirenler için önemlidir, çünkü deneyim eksikliğini telafi etmeye yardımcı olabilir.
• Sektörde Tanınma: Uluslararası geçerliliği olan sertifikalar, sektörünüzde daha fazla tanınmanızı ve saygı görmenizi sağlar.
• Maaş Artışı Potansiyeli: Genellikle, sertifikalı çalışanlar, sertifikasız meslektaşlarına göre daha yüksek maaş talep edebilirler.
• Sürekli Öğrenme Kültürü: Sertifika programlarına katılmak, sizi sürekli öğrenmeye teşvik eder ve güncel kalmanızı sağlar. Bu da iş dünyasındaki değişimlere daha kolay adapte olmanıza yardımcı olur.

Türkiye’deki Mesleki Yeterlilik Belgelendirme Sistemi

Türkiye’de de mesleki yeterliliklerin belgelendirilmesi büyük önem taşımaktadır. Mesleki yeterlilik belgesi zorunluluğu olan mesleklerde çalışabilmek için bu belgelerin alınması gerekmektedir. Bu sistem, hem çalışanların belirli bir kalite standardını karşılamasını sağlar hem de işverenlerin nitelikli iş gücüne ulaşmasını kolaylaştırır. Mesleki Yeterlilik Kurumu (MYK) tarafından yetkilendirilmiş belgelendirme kuruluşları aracılığıyla bu belgeler alınabilmektedir. Sınavlar, teorik ve pratik bölümlerden oluşur ve başarılı olan adaylara ulusal düzeyde geçerli olan mesleki yeterlilik belgeleri verilir.

Örneğin, inşaat sektöründe çalışacak bir kaynakçının, tehlikeli ve riskli işlerde çalışacak bir işçinin veya belirli bir makineyi kullanacak operatörün, ilgili MYK meslek standardına göre belgelendirilmiş olması gerekebilir. Bu durum, hem iş güvenliğini artırır hem de sektördeki genel hizmet kalitesini yükseltir.

Kariyerinizi bir sonraki seviyeye taşımak istiyorsanız, mesleki yeterlilik belgeleri hakkında bilgi edinmek ve kariyer hedeflerinize uygun olanları almak için harekete geçmek akıllıca bir yatırım olacaktır. Bu belgeler, sahip olduğunuz yeterlilikleri somutlaştırarak işverenlerin gözünde sizi daha değerli kılacaktır.

Geleceğin Meslekleri ve Gerektirdiği Yeterlilikler

Teknoloji ve küresel gelişmelerin hızı, iş dünyasını sürekli olarak yeniden şekillendiriyor. Bu değişim, bazı mesleklerin popülerliğini azaltırken, yenilerinin doğmasına ve mevcut mesleklerin dönüşmesine neden oluyor. Bu bağlamda, geleceğin mesleklerini ve bu meslekler için gereken yeterlilikleri anlamak, kariyer planlaması açısından kritik öneme sahiptir.

Yükselişte Olan Meslek Alanları

Gelecekte öne çıkması beklenen bazı meslek alanları şunlardır:

• Yapay Zeka ve Makine Öğrenimi Uzmanlığı: Yapay zeka sistemlerini geliştiren, eğiten ve yöneten profesyoneller. Bu alanda derinlemesine matematik, istatistik ve programlama bilgisi gereklidir.
• Veri Bilimi ve Analizi: Büyük veri setlerini analiz ederek anlamlı içgörüler çıkaran ve karar alma süreçlerine katkıda bulunan uzmanlar. Veri görselleştirme, makine öğrenimi algoritmaları ve istatistiksel modelleme gibi yeterlilikler önemlidir.
• Siber Güvenlik Uzmanlığı: Dijital varlıkları siber saldırılara karşı koruyan ve güvenlik açıklarını tespit eden profesyoneller. Ağ güvenliği, şifreleme teknikleri ve etik hackleme gibi konularda uzmanlık gerektirir.
• Biyoteknoloji ve Genetik Mühendisliği: İnsan sağlığı, tarım ve çevre alanlarında yenilikçi çözümler üreten araştırmacılar ve mühendisler. Moleküler biyoloji, genetik mühendisliği ve laboratuvar teknikleri bilgisi gereklidir.
• Yenilenebilir Enerji Mühendisliği: Güneş, rüzgar ve diğer yenilenebilir enerji kaynaklarını kullanarak sürdürülebilir enerji çözümleri geliştiren mühendisler. Enerji sistemleri, malzeme bilimi ve çevre mühendisliği bilgisi önemlidir.
• Uzaktan Çalışma ve Dijital İşbirliği Uzmanlığı: Uzaktan çalışma modellerini tasarlayan, uygulayan ve dijital işbirliği araçlarını optimize eden profesyoneller. İletişim, proje yönetimi ve teknoloji adaptasyonu gibi yeterlilikler ön plana çıkar.

Geleceğin İş Gücü İçin Gereken Temel Yeterlilikler

Teknolojik ilerlemelerin yanı sıra, geleceğin iş gücü için bazı temel yeterlilikler de daha kritik hale gelecektir:

• Dijital Dönüşüm ve Teknolojiye Adaptasyon: Yeni dijital araçları ve teknolojileri hızlı bir şekilde öğrenme ve kullanma yeteneği.
• Esneklik ve Çeviklik: Değişen koşullara hızla uyum sağlama ve yeni durumlara adapte olma becerisi.
• Yaratıcılık ve İnovasyon: Mevcut sorunlara yenilikçi çözümler bulma ve yeni fikirler üretme yeteneği.
• Öğrenme Çevikliği (Learning Agility): Hızlı ve etkili bir şekilde yeni bilgiler edinme, bunları uygulama ve sürekli öğrenme döngüsüne girme becerisi.
• Duygusal Zeka: Kendi duygularını anlama ve yönetme, başkalarının duygularını anlama ve empati kurma, sosyal ilişkileri etkili bir şekilde yönetme becerisi.
• Küresel Farkındalık ve Kültürlerarası İletişim: Farklı kültürleri anlama, küresel sorunlara duyarlı olma ve uluslararası ekiplerle etkili iletişim kurma yeteneği.

Geleceğin iş dünyasında başarılı olmak, sadece belirli bir alanda uzmanlaşmakla değil, aynı zamanda bu temel yeterlilikleri de geliştirmekle mümkündür. Sürekli öğrenme ve kişisel gelişim, bu dinamik gelecekte ayakta kalabilmenin anahtarı olacaktır. Kendinizi bu yeni nesil yeterliliklerle donatarak, kariyerinizde geleceğe güvenle adım atabilirsiniz.

Sonuç: Yeterliliklerinizle Geleceğinizi İnşa Edin

Bu kapsamlı rehber boyunca, yeterliliklerin bireysel kariyer gelişimi ve kurumsal başarı için ne kadar hayati bir rol oynadığını detaylı bir şekilde inceledik. Temel becerilerden mesleki uzmanlıklara, stratejik yönetim yeteneklerinden geleceğin iş gücü için gereken adaptasyon kabiliyetlerine kadar geniş bir yelpazede yeterliliklerin önemini vurguladık. Unutmamak gerekir ki, iş dünyası sürekli bir değişim ve gelişim içindedir. Bu dinamik ortamda ayakta kalmak ve ilerlemek için bireylerin kendilerini sürekli olarak geliştirmeleri, yeni beceriler kazanmaları ve mevcut yetkinliklerini güncel tutmaları büyük önem taşımaktadır.

Sahip olduğunuz yeterlilikleri belirlemek, bu alanlarda kendinizi geliştirmek için stratejiler oluşturmak ve bu gelişimi somutlaştırmak (örneğin mesleki yeterlilik belgeleri aracılığıyla) kariyerinizde sizi bir adım öne taşıyacaktır. Online eğitim platformları, sertifika programları, pratik deneyimler ve mentorluk gibi çeşitli yollarla bu gelişimi sağlayabilirsiniz. Geleceğin meslekleri ve onlara özgü yeterlilikler hakkında bilgi sahibi olmak, kariyer hedeflerinizi daha bilinçli bir şekilde belirlemenize yardımcı olacaktır. Kendi yeterliliklerinizi keşfedin, onları geliştirin ve kariyerinizde arzu ettiğiniz başarıya ulaşmak için bu güçlü araçları kullanın. Unutmayın, geleceğinizi inşa etmenin en sağlam yolu, kendinize yapacağınız yatırımdır; yani yeterliliklerinizi güçlendirmektir. Bugün atacağınız adımlar, yarınınızın kapılarını aralayacaktır.

Sikca Sorulan Sorular

Yeterlilikler neden önemlidir?

Yeterlilikler, bireylerin işlerini başarıyla yapabilmeleri, kariyerlerinde ilerleyebilmeleri ve iş piyasasındaki rekabet avantajını koruyabilmeleri için temeldir. İşverenler, adayların sadece akademik bilgilerini değil, aynı zamanda sahip oldukları somut beceri ve yetkinlik setini de değerlendirir.

Mesleki yeterlilik belgesi nasıl alınır?

Mesleki yeterlilik belgesi almak için MYK tarafından yetkilendirilmiş belgelendirme kuruluşlarına başvurulur. Bu kuruluşlar, ilgili meslek standardına göre teorik ve pratik sınavlar düzenler. Sınavlarda başarılı olan adaylara belge verilir.

Hangi yeterlilikler geleceğin meslekleri için daha önemlidir?

Geleceğin meslekleri için dijital okuryazarlık, yapay zeka ve veri analizi bilgisi, siber güvenlik, yaratıcılık, problem çözme, eleştirel düşünme, öğrenme çevikliği ve duygusal zeka gibi yeterlilikler ön plana çıkmaktadır.